Nghị định số 243/2026/NĐ-CP: Những thay đổi mới về mua bán điện mặt trời

Nghị định số 243/2026/NĐ-CP có nhiều nội dung sửa đổi, nhưng với người dân và doanh nghiệp lắp điện mặt trời, có thể tập trung vào những thay đổi chính sau:

• Mở rộng đối tượng được tham gia mua bán điện trực tiếp.
• Điều chỉnh thủ tục thông báo, đăng ký điện mặt trời mái nhà.
• Nâng tỷ lệ điện dư được mua bán từ mức 20% lên tối đa 50% theo nguyên tắc chung.
• Cho phép thỏa thuận mua lượng điện dư trên 50% đến hết năm 2030 nếu lưới điện đáp ứng điều kiện.
• Quy định rõ cơ quan tiếp nhận hồ sơ và thời gian xử lý.
• Bổ sung trách nhiệm của đơn vị điện lực, UBND cấp xã, UBND cấp tỉnh và chủ đầu tư.

Mở rộng cơ chế mua bán điện trực tiếp

Mua bán điện trực tiếp là hình thức đơn vị phát điện năng lượng tái tạo bán điện cho khách hàng sử dụng điện lớn thông qua hợp đồng giữa các bên.

Nghị định số 243/2026/NĐ-CP tiếp tục áp dụng hai hình thức:

• Mua bán điện qua đường dây kết nối riêng.
• Mua bán điện thông qua lưới điện quốc gia.

Điểm mới là Nghị định bổ sung đơn vị bán lẻ điện tại các mô hình khu, cụm vào cơ chế mua bán điện trực tiếp. Nhóm này có thể bao gồm đơn vị bán lẻ điện trong khu công nghiệp, khu kinh tế, khu chế xuất, cụm công nghiệp, khu công nghệ cao và một số mô hình tương tự.

Việc mở rộng đối tượng giúp doanh nghiệp trong khu công nghiệp hoặc cụm sản xuất có thêm cơ hội tiếp cận nguồn điện tái tạo thông qua đơn vị bán lẻ điện tại khu vực.

Quy định mới về điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ

Theo Nghị định số 243/2026/NĐ-CP, điện mặt trời mái nhà là điện được tạo ra từ các tấm pin lắp trên mái của công trình là nhà hoặc có kết cấu dạng nhà.

Nguồn điện này được sử dụng chủ yếu để phục vụ nhu cầu điện tại chỗ. Phần điện không sử dụng hết có thể được bán lên lưới nếu đáp ứng các điều kiện theo quy định.

Một điểm cần lưu ý là công suất phát triển nguồn điện mặt trời mái nhà được xác định theo công suất định mức của inverter.

Lắp điện mặt trời mái nhà phải thông báo hay đăng ký?

Không phải hệ thống nào cũng làm cùng một loại thủ tục. Việc thông báo hoặc đăng ký phụ thuộc vào công suất, cấp điện áp đấu nối và nhu cầu bán điện dư.

Hệ thống không đấu nối với lưới điện quốc gia

Nguồn điện mặt trời mái nhà không đấu nối lưới điện quốc gia và có công suất từ 100 kW trở lên phải gửi thông báo đến UBND cấp xã.

Hệ thống không đấu nối có công suất dưới 100 kW không thuộc trường hợp bắt buộc thông báo này.

Hệ thống đấu nối ở cấp điện áp hạ áp

Tổ chức, cá nhân lắp điện mặt trời mái nhà đấu nối vào lưới điện hạ áp phải gửi thông báo đến UBND cấp xã theo mẫu quy định.

Riêng hệ thống có công suất inverter nhỏ hơn 1 kW không bắt buộc thực hiện thủ tục thông báo theo quy định này.

Hệ thống đấu nối từ trung áp trở lên nhưng không bán điện dư

Chủ đầu tư phải gửi thông báo đến UBND cấp tỉnh theo mẫu quy định trước khi lắp đặt.

Hệ thống đấu nối từ trung áp trở lên và có bán điện dư

Trường hợp này phải xin Giấy chứng nhận đăng ký phát triển nguồn điện mặt trời mái nhà tại UBND cấp tỉnh.

Có thể hiểu đơn giản như sau:

Thông báo lắp điện mặt trời được nộp ở đâu?

Thông báo được gửi trực tuyến qua 2 cổng sau:

• Cổng Dịch vụ công quốc gia
• Ứng dụng định danh quốc gia (VNeID)

Chủ đầu tư phải gửi thông báo trước ngày dự kiến lắp đặt ít nhất 10 ngày làm việc.

Nếu hết 10 ngày làm việc mà không nhận được phản hồi, tổ chức hoặc cá nhân được triển khai theo nội dung đã thông báo, nhưng vẫn phải tuân thủ các quy định về xây dựng, điện lực, phòng cháy chữa cháy và môi trường.

Trường hợp đơn vị quản lý lưới điện phát hiện hệ thống có nguy cơ gây quá tải, cơ quan tiếp nhận có thể yêu cầu tạm dừng lắp đặt hoặc vận hành.

Hồ sơ đăng ký phát triển gồm những gì?

Đối với trường hợp phải xin Giấy chứng nhận đăng ký phát triển, hồ sơ cơ bản gồm:

• Giấy đăng ký theo mẫu.
• Sơ đồ lắp đặt và đấu nối nguồn điện.
• Hồ sơ liên quan đến phòng cháy chữa cháy nếu công trình thuộc diện phải thẩm định hoặc nghiệm thu.
• Các tài liệu khác theo yêu cầu của trường hợp cụ thể.

UBND cấp tỉnh xem xét hồ sơ và lấy ý kiến đơn vị quản lý lưới điện về khả năng đấu nối.

Nếu hồ sơ đầy đủ, hợp lệ và đáp ứng điều kiện, thời gian cấp Giấy chứng nhận là 10 ngày làm việc kể từ ngày tiếp nhận hồ sơ.

Điện mặt trời mái nhà được bán bao nhiêu điện dư?

Đây là một trong những thay đổi đáng chú ý nhất của Nghị định số 243/2026/NĐ-CP.

Theo nguyên tắc chung, lượng điện dư được mua bán do hai bên thỏa thuận nhưng không vượt quá 50% sản lượng điện phát tại đầu ra của nguồn điện mặt trời mái nhà, xác định theo cường độ bức xạ.

Trước đây, Nghị định 58/2025/NĐ-CP quy định tỷ lệ này là 20%. Như vậy, Nghị định mới đã nâng tỷ lệ điện dư được phép mua bán lên 50%.

Sản lượng điện dư có thể bao gồm:

• Điện phát trực tiếp từ hệ thống điện mặt trời mái nhà.
• Điện từ pin lưu trữ, với điều kiện pin được sạc bằng nguồn điện mặt trời mái nhà.

Có được bán điện dư trên 50% không?

Có, nhưng không áp dụng tự động cho mọi hệ thống.

Từ ngày Nghị định có hiệu lực đến hết 31/12/2030, bên mua và bên bán có thể thỏa thuận mua lượng điện dư cao hơn 50% khi đáp ứng đủ các điều kiện:

• Lưới điện tại khu vực còn khả năng tiếp nhận.
• Việc phát điện không ảnh hưởng đến an toàn lưới điện.
• Phù hợp với phương thức vận hành của hệ thống điện.

Như vậy, chủ đầu tư không mặc nhiên được bán toàn bộ điện dư. Lượng điện được mua còn phụ thuộc vào khả năng tiếp nhận của lưới và thỏa thuận với bên mua điện.

Đối với khu vực miền núi, biên giới hoặc hải đảo chưa được cấp điện từ hệ thống điện quốc gia, lượng điện dư được mua bán không bị giới hạn.

Giá mua điện dư được tính như thế nào?

Giá mua điện dư được xác định dựa trên giá điện năng thị trường điện bình quân của năm trước liền kề.

Tuy nhiên, mức giá này không được vượt quá giá tối đa của khung giá phát điện mặt trời mặt đất không có pin lưu trữ tại khu vực tương ứng.

Giá mua điện dư không phải là mức giá cố định áp dụng giống nhau cho nhiều năm. Mức giá có thể thay đổi theo giá thị trường điện và khung giá phát điện được cơ quan có thẩm quyền ban hành.

Lắp điện mặt trời có phải xin giấy phép hoạt động điện lực không?

Tổ chức hoặc cá nhân bán điện dư phải thực hiện thủ tục cấp giấy phép hoạt động điện lực, trừ những trường hợp được miễn theo quy định pháp luật.

Vì vậy, việc được phép bán điện dư không có nghĩa chủ đầu tư được bỏ qua các thủ tục về hoạt động điện lực, đấu nối, đo đếm và ký hợp đồng mua bán điện.

Đơn vị điện lực có bắt buộc mua toàn bộ điện dư không?

Không. Đơn vị điện lực có thể từ chối mua điện dư nếu nguồn điện:

• Làm quá tải trạm biến áp hoặc đường dây.
• Ảnh hưởng đến chất lượng điện năng.
• Không đáp ứng yêu cầu kỹ thuật đấu nối.
• Gây mất an toàn cho hệ thống điện.

Do đó, trước khi đầu tư hệ thống với mục tiêu bán điện dư, chủ đầu tư nên kiểm tra khả năng tiếp nhận của lưới điện tại khu vực.

Chủ đầu tư cần đáp ứng yêu cầu gì?

Hệ thống điện mặt trời mái nhà phải bảo đảm:

• An toàn điện.
• An toàn xây dựng.
• Phòng cháy chữa cháy.
• Bảo vệ môi trường.
• Yêu cầu kỹ thuật đấu nối và đo đếm.
• Chất lượng thiết bị theo quy định.

Nguồn điện đấu nối từ trung áp trở lên nhưng không bán điện dư còn phải có giải pháp ngăn điện phát ngược lên lưới theo yêu cầu vận hành.

Trường hợp có bán điện dư, hệ thống phải có công tơ và thiết bị đo đếm phù hợp để xác định chính xác lượng điện phát lên lưới.

Hồ sơ cũ có phải làm lại không?

Nghị định số 243/2026/NĐ-CP có quy định chuyển tiếp để tránh việc người dân và doanh nghiệp phải làm lại toàn bộ thủ tục.

Theo đó:

• Thông báo hoặc Giấy chứng nhận đã được cấp trước ngày Nghị định có hiệu lực tiếp tục được sử dụng.
• Hồ sơ đã nộp trước ngày 26/6/2026 tiếp tục được xử lý theo quy định chuyển tiếp.
• Hợp đồng mua bán điện đã ký và còn hiệu lực tiếp tục được thực hiện hoặc được sửa đổi nếu các bên thống nhất.
• Hồ sơ tham gia mua bán điện trực tiếp đang được xử lý tiếp tục thực hiện theo quy định áp dụng tại thời điểm tiếp nhận.

Nghị định số 243/2026/NĐ-CP ảnh hưởng như thế nào đến người lắp điện mặt trời?

Đối với hộ gia đình

Hộ gia đình có cơ sở rõ ràng hơn để lắp đặt và bán phần điện không sử dụng hết. Tuy nhiên, vẫn phải thông báo đúng trường hợp, bảo đảm an toàn và hoàn thành thủ tục đấu nối trước khi bán điện.

Đối với doanh nghiệp, nhà xưởng

Doanh nghiệp có thêm cơ hội tham gia mua bán điện trực tiếp và tăng lượng điện dư được bán. Quy định mới đặc biệt đáng chú ý với nhà xưởng, khu công nghiệp và đơn vị có nhu cầu sử dụng điện lớn.

Đối với đơn vị đầu tư hệ thống lớn

Các hệ thống đấu nối từ trung áp trở lên phải chú ý nhiều hơn đến hồ sơ đăng ký, khả năng tiếp nhận của lưới, yêu cầu điều khiển và thiết bị chống phát ngược.

Câu hỏi thường gặp về Nghị định số 243/2026/NĐ-CP

Nghị định số 243/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày nào?

Nghị định số 243/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 26/6/2026.

Hộ gia đình có được bán điện mặt trời dư không?

Có. Hộ gia đình được bán điện dư nếu đáp ứng điều kiện về thông báo, đấu nối, đo đếm và ký hợp đồng mua bán điện.

Hệ thống dưới 1 kW có phải thông báo không?

Hệ thống đấu nối hạ áp có công suất inverter nhỏ hơn 1 kW không bắt buộc thực hiện thủ tục thông báo theo quy định này.

Được bán tối đa bao nhiêu điện dư?

Theo nguyên tắc chung, sản lượng điện dư mua bán không vượt quá 50% sản lượng phát được xác định theo quy định. Đến hết năm 2030, các bên có thể thỏa thuận tỷ lệ cao hơn nếu lưới điện đủ khả năng tiếp nhận.

Nộp hồ sơ điện mặt trời cho cơ quan nào?

Tùy trường hợp, hồ sơ được gửi đến UBND cấp xã hoặc UBND cấp tỉnh thông qua Cổng Dịch vụ công quốc gia hoặc ứng dụng định danh quốc gia.

Kết luận

Nghị định số 243/2026/NĐ-CP tập trung tháo gỡ và làm rõ các quy định về mua bán điện trực tiếp, lắp đặt điện mặt trời mái nhà và bán sản lượng điện dư.

Điểm đáng chú ý nhất là tỷ lệ điện dư được mua bán theo nguyên tắc chung được nâng lên tối đa 50%. Trong một số trường hợp, các bên có thể thỏa thuận mua trên 50% đến hết năm 2030 nếu lưới điện đủ khả năng tiếp nhận.

Trước khi lắp đặt, người dân và doanh nghiệp cần xác định rõ công suất inverter, cấp điện áp đấu nối và có bán điện dư hay không. Đây là ba yếu tố chính để biết hệ thống chỉ cần thông báo hay phải đăng ký phát triển.